وبلاگ
چرا رشته انیمیشن فقط در مقاطع کاردانی و کارشناسی ارشد ارائه میشود؟
رشته انیمیشن در نظام آموزش عالی ایران، برخلاف بسیاری از رشتههای هنری دیگر، ساختاری نامتعارف دارد. این رشته بهطور رسمی تنها در دو مقطع کاردانی و کارشناسی ارشد ارائه میشود و مقطع کارشناسی پیوسته در آن وجود ندارد. این وضعیت همواره برای داوطلبان و علاقهمندان به انیمیشن پرسشبرانگیز بوده است: چرا انیمیشن چنین مسیری را طی کرده و چه منطقی پشت این ساختار آموزشی نهفته است؟
برای پاسخ به این پرسش، لازم است هم به ماهیت انیمیشن بهعنوان یک هنر–صنعت نگاه کنیم و هم به تاریخچه آموزش آن در ایران.
انیمیشن؛ رشتهای میان هنر، تکنولوژی و تجربه
انیمیشن هنری است که بهشدت به مهارت عملی، تجربه فردی و کار گروهی وابسته است. برخلاف برخی رشتههای نظری یا حتی شاخههایی از هنرهای تجسمی، انیمیشن بیش از آنکه متکی بر آموزش کلاسیکِ مرحلهبهمرحله باشد، بر یادگیری تدریجی، آزمون و خطا و شکلگیری زبان شخصی استوار است. بسیاری از انیماتورهای حرفهای، چه در ایران و چه در جهان، مسیر خود را از راههای غیرآکادمیک، کارگاهها، تجربههای شخصی و پروژههای مستقل آغاز کردهاند.
همین ویژگی باعث شده است که آموزش انیمیشن در مقطع کارشناسی، که معمولاً باید پایهای، فراگیر و نسبتاً یکدست باشد، با چالشهای جدی مواجه شود. دانشگاهها برای ارائه یک دوره کارشناسی استاندارد در انیمیشن، نیازمند زیرساختهای گسترده، تجهیزات بهروز، استادان فعال در صنعت و برنامهریزی بسیار دقیق هستند؛ امری که در بسیاری از مراکز آموزشی ایران بهصورت پایدار فراهم نبوده است.
مقطع کاردانی؛ تمرکز بر مهارت و اجرا
مقطع کاردانی انیمیشن در ایران با هدف آموزش مهارتهای پایه و کاربردی شکل گرفته است. این مقطع معمولاً بر آموزش اصول حرکت، طراحی کاراکتر، مبانی تصویر متحرک، تکنیکهای ساده انیمیشن دوبعدی یا استاپموشن و آشنایی اولیه با نرمافزارها تمرکز دارد. رویکرد کاردانی، بیش از آنکه نظری یا تحلیلی باشد، عملی و تکنیکی است.
در واقع، کاردانی انیمیشن بهعنوان نقطه ورود به این حوزه تعریف شده؛ جایی که هنرجو میتواند بفهمد آیا اساساً با جهان انیمیشن، صبر، دقت و پیچیدگیهای آن ارتباط برقرار میکند یا نه. بسیاری از دانشجویان پس از این مقطع، یا وارد بازار کار میشوند، یا مسیر خود را در رشتههای مجاور مانند گرافیک، سینما، بازیسازی یا هنرهای دیجیتال ادامه میدهند.
نبود کارشناسی؛ یک خلأ یا یک انتخاب؟
نبود مقطع کارشناسی پیوسته در انیمیشن، در نگاه اول یک خلأ آموزشی به نظر میرسد، اما برخی آن را نتیجه یک انتخاب ساختاری میدانند. در عمل، بسیاری از هنرمندان انیمیشن، کارشناسی خود را در رشتههایی مانند گرافیک، نقاشی، سینما، عکاسی یا حتی تئاتر میگذرانند و سپس در مقطع ارشد، بهصورت تخصصی وارد انیمیشن میشوند.
این مسیر، اگرچه غیرمستقیم است، اما به دانشجو امکان میدهد ابتدا زبان هنری خود را در یک رشته مادر شکل دهد و سپس در مقطع ارشد، آن زبان را وارد جهان تصویر متحرک کند. به همین دلیل، کارشناسی ارشد انیمیشن در ایران اغلب فضایی چندرشتهای دارد و دانشجویان با پیشزمینههای متنوع در آن حضور دارند.
کارشناسی ارشد انیمیشن؛ پژوهش، نگاه مؤلف و تجربه شخصی
مقطع کارشناسی ارشد انیمیشن بیش از آنکه آموزش تکنیک صرف باشد، بر تحلیل، ایدهپردازی، پژوهش و خلق اثر مؤلف تمرکز دارد. در این مقطع، از دانشجو انتظار میرود که نهتنها توانایی ساخت انیمیشن داشته باشد، بلکه بتواند درباره فرم، محتوا، تاریخ و جایگاه اثر خود نیز فکر کند.
پایاننامه در ارشد انیمیشن معمولاً بهصورت پروژه عملی همراه با پژوهش مکتوب ارائه میشود و این موضوع نشان میدهد که انیمیشن در این سطح، بهعنوان یک بیان هنری جدی و اندیشمندانه در نظر گرفته میشود، نه صرفاً یک مهارت فنی.
بهترین کارشناسی برای ارشد انیمیشن، رشتهای است که «چشم، دست و ذهن تصویری» تو را بسازد، برای کارشناسی رشتههایی چون:
مناسب هستند.
